Chương 8: Thực ra hắn cũng là nạn nhân.

Mưa bão sắp kéo đến thành phố Giang rồi. Bầu trời ngoài cửa sổ xám xịt, dự báo thời tiết nhắc nhở người dân chuẩn bị các biện pháp phòng chống lũ.

Cố Dao vừa xem bản tin thời sự buổi sáng xong đã gọi ngay cho Chúc Thịnh Tây, nhưng điện thoại vừa kết nối, cô đã cúp máy.

Giờ này, chắc chắn trong “Gene Giang Thành” đang rối loạn. Có một quản lý cấp cao chết vì uống thuốc, tin đồn bên ngoài đã lan rộng, nói rằng thứ thuốc “Gene Giang Thành” nghiên cứu không phải là thần dược cải thiện gene để cứu người, mà là thuốc kích dục và ma túy.

Là Tổng giám đốc, Chúc Thịnh Tây không thể thoái thác trách nhiệm được, anh ấy làm gì có thời gian để nghe điện thoại chứ? Nghĩ vậy, Cố Dao lại đổi sang gửi tin nhắn WeChat.

Chưa kịp gõ xong một câu, Chúc Thịnh Tây đã gọi điện ngược lại.

Cố Dao lập tức bắt máy: “Alo, anh sao rồi?”

Giọng Chúc Thịnh Tây lộ vẻ mệt mỏi, còn khàn khàn: “Bận đến mức không có thời gian uống nước luôn.”

Tim Cố Dao mềm lại: “Anh vẫn phải chú ý nghỉ ngơi nhé. Chuyện lớn thế này cũng không thể xử lý trong một sớm một chiều được, cứ từ từ thôi.”

Chúc Thịnh Tây khẽ cười: “Ừm.”

Cố Dao lại hỏi: “Vậy bây giờ các anh tính sao?”

Chúc Thịnh Tây: “Bộ phận PR đã vào việc rồi. Anh đã đạt được thỏa thuận với văn phòng luật kia, sáng nay bọn anh cũng đã cử người đến gặp nữ trợ lý đó để nói chuyện, toàn bộ chi phí pháp lý đều do bọn anh chịu hết. Nhưng có vẻ như cô ta không tin bọn anh, từ chối thuê luật sư thông qua bọn anh, nói sẽ tự biện hộ.”

Sự việc đến nước này rồi ai cũng thấy rõ: Người chết là quản lý cấp cao của “Gene Giang Thành”, người đi cùng ông ta lúc đó là nữ trợ lý của văn phòng luật. Đứng sau họ là “Gene Giang Thành” và văn phòng luật sư, tất cả đều đang đứng chung một con thuyền, lúc này tuyệt đối không thể có bất đồng, nhất định phải cùng một chiến tuyến thì mới vượt qua khó khăn được.

Vậy mà ngay lúc then chốt, không hiểu nữ trợ lý đó nghe ai xúi giục, thế mà cô ta lại muốn tách khỏi “Gene Giang Thành” và văn phòng làm việc của mình.

Chúc Thịnh Tây thở dài: “Anh đoán cô ta hiểu lầm rằng bọn anh sẽ vu oan cho cô ta tội cố ý giết người, lấy cớ này để nói với bên ngoài rằng thuốc không có vấn đề, đây không phải sự việc ngoài ý muốn mà là do con người gây ra.”

Cố Dao: “Em luôn cảm thấy có người đứng sau giật dây chuyện này… Nhưng đã rối đến mức này rồi, anh có nghĩ ra cách nào khác không?”

Chúc Thịnh Tây: “Cách nào có thể nghĩ thì anh đều nghĩ rồi, chắc chắn có người muốn làm lớn chuyện này, mấy năm nay ‘Gene Giang Thành’ phát triển quá nhanh khiến không ít người ghen tỵ. Nhưng không sao, dù có dấy lên sóng to gió lớn thế nào thì chỉ cần chúng ta làm việc theo quy tắc, nói năng bằng chứng thì không có gì phải sợ. Anh đã nhờ người sắp xếp, chiều nay sẽ để luật sư gặp nữ trợ lý đó, anh tin là cô ta sẽ thay đổi ý định thôi.”

Nghe giọng đầy tự tin của Chúc Thịnh Tây, Cố Dao mới yên lòng. Ai cũng thấy rõ năng lực xử lí mọi việc của anh ấy, “Gene Giang Thành” đạt được thành tựu hôm nay hoàn toàn không chỉ nhờ may mắn.

Cố Dao khẽ thở dài: “Hy vọng chiều nay có tin tốt.”

Chúc Thịnh Tây: “Chắc chắn sẽ có thôi.”

Chớp mắt đã đến trưa, áp suất bên ngoài ngày càng nặng nề.

Chiều nay Cố Dao có hai tiết dạy, cô nhanh chóng chỉnh trang rồi ra khỏi cửa.

Chỉ còn hơn một tháng nữa là đến kỳ thi vào cấp 3 và đại học. Hiện tại, học sinh lớp cuối ở các trường cấp 2, cấp 3 đều trong giai đoạn nước rút ôn tập. Các chuyên gia tâm lý có kinh nghiệm cũng bận rộn khắp nơi, chạy khắp cả nước để làm công tác tư vấn tâm lý trước kỳ thi cho học sinh.

Sau khi thoát khỏi công việc ở hiệp hội, Cố Dao có nhiều thời gian để xử lý việc riêng hơn. Ban đầu Tần Tùng còn tiếc nuối, nói rằng trước khi xảy ra tai nạn cô rất coi trọng hiệp hội, còn quyên góp không ít tiền qua đó.

Cố Dao biết chuyện này, cô còn giữ cả chứng từ chuyển khoản mà. Chỉ là cô cảm thấy kỳ lạ, tại sao lúc trước cô lại quan tâm đến một hiệp hội tham tiền như vậy chứ? 

Tần Tùng chỉ nói: “Sau khi chị gặp chuyện chị gần như không đến hiệp hội nữa, những khoản tài trợ cho hiệp hội trước đây cũng dừng lại.” Còn vì sao coi trọng hiệp hội, ngay cả Tần Tùng cũng không biết.

Sau sự kiện Trần Vũ Phi, Cố Dao dành mấy ngày để viết một báo cáo phân tích tâm lý dài đến 50 ngàn chữ, còn kèm thêm vài bức ảnh truyền thông và tin tức báo chí.

Nhưng cô không cho ai xem, chỉ để trong hồ sơ phân tích tâm lý, đồng thời cũng trích ra vài điểm quan trọng làm ghi chú cho giờ giảng.

Chiều nay, Cố Dao có một tiết học tự chọn về Tâm lý tội phạm tại một trường đại học.

Mấy tháng trước Cố Dao từng thỉnh giảng hai buổi, phản ứng của sinh viên rất tốt nên đến học kỳ này, nhà trường đã mời cô đến để mở riêng một môn học.

Ban đầu số sinh viên chọn môn này không nhiều, vì số tín chỉ môn của cô quá ít, hiếm có ai muốn lãng phí thời gian vào đó.

Cho đến khi Cố Dao giảng ba buổi liên tiếp, môn học này lập tức trở thành tâm điểm của cả học kỳ. Phòng học vốn chỉ chứa được 30 người bỗng chen chúc đến 50, ngay cả lối đi cũng ngồi chật kín. Sinh viên không chen vào được thì tự mang ghế ngồi chắn ngoài cửa nghe giảng, có rất nhiều người còn ghi âm lại, vừa ra khỏi lớp đã bị sinh viên các ban khác mượn liền.

Cố Dao được yêu thích là chuyện mà ngay cả phía nhà trường cũng không ngờ tới.

Trưa hôm đó, Cố Dao đến trường thì cô đã bị phòng Giáo vụ gọi lên để bàn một việc: Họ muốn nhờ cô ra đề một bộ bài kiểm tra phân tích tâm lý, coi như một ngưỡng cửa trong kỳ thi tuyển sinh của trường.

Cố Dao cảm thấy rất lạ nên đã hỏi nguyên nhân.

Người của văn phòng Giáo vụ nói: 1 năm trước có sinh viên khoa Tâm lý đã leo lên tầng 6, kêu gào đòi chết vì áp lực tinh thần, phải khuyên nhủ suốt 6 tiếng sinh viên đó mới chịu xuống. Sau đó sinh viên ấy được đưa đi bệnh viện kiểm tra, chuyên gia đánh giá là có vấn đề tâm lý.

Nhà trường không muốn sự việc tương tự tái diễn, càng sợ xảy ra án mạng nên quyết định lập ra bộ câu hỏi trắc nghiệm phân tích tâm lý. Ai có số điểm sức khỏe tâm lý không đạt chuẩn sẽ không được nhận, tránh trường hợp “chưa học Tâm lý xong đã tự biến thành bệnh nhân tâm thần”.

Cố Dao lặng người, rồi nói với nhà trường: “Nếu là chuyên ngành khác thì cách làm này có thể hữu ích, nhưng đối với chuyên ngành Tâm lý học thì hơi mâu thuẫn. Sinh viên nào có chút thiên phú về tâm lý thì không thể dùng tiêu chuẩn sức khỏe tâm lý thông thường để đánh giá. Trong lĩnh vực của chúng ta, kẻ tầm thường nhưng khỏe mạnh thì chẳng có giá trị gì. Trái lại, những vấn đề tâm lý nhỏ hoàn toàn có thể được quản lý bằng các biện pháp khoa học và tri thức. Nếu những đứa trẻ có năng khiếu thật sự gặp rắc rối ở phương diện này thì chúng ta lại càng không nên loại bỏ bọn họ, mà phải dùng giáo dục hệ thống để dẫn dắt, khai sáng cho bọn họ. Mọi người có thể coi sự kiện Trần Vũ Phi gần đây chính là một ví dụ điển hình.”

…

Khi Cố Dao đến lớp, thiết bị trình chiếu đã được chuẩn bị xong.

Cửa sau chật kín người, khiến căn phòng nhỏ bé chật cứng không còn chỗ trống. Ngay lúc cô bước vào từ cửa trước, tiếng bàn tán trong lớp lập tức im bặt.

Cố Dao hơi mỉm cười, cả một đám nam sinh phía dưới nhìn đến ngẩn ngơ.

Cho đến khi vẻ mặt cô trở lại như cũ mới nói thẳng: “Lúc tôi vừa bước vào có nghe thấy mấy em bàn luận về sự kiện Trần Vũ Phi. Thế nên câu hỏi đầu tiên hôm nay là: Trong 5 loại tội phạm, Trần Vũ Phi thuộc loại nào?”

Năm loại tội phạm lần lượt là: tội phạm bẩm sinh, tội phạm tâm thần, tội phạm do kích động, tái phạm và tội phạm ngẫu phát.

Có sinh viên nhanh chóng trả lời: “Em cho rằng là tội phạm do kích động.”

Có sinh viên bổ sung: “Hình như cũng có thể xếp vào tội phạm tâm thần hoặc tội phạm bẩm sinh.”

Cố Dao chiếu tài liệu chuẩn bị sẵn lên màn hình, rồi nói: “Trước hết, không thể phủ nhận rằng Trần Vũ Phi có tiềm chất của tội phạm bẩm sinh, những trải nghiệm sau này đã gây ra tổn thương tâm lý cho hắn lần thứ hai, thứ ba, thậm chí là lần thứ tư. Về việc gây án trong lúc kích động, điểm này tôi cũng không phủ nhận. Vậy thì hãy nhìn sang hai loại sau: tái phạm và tội phạm ngẫu phát. Trước khi xảy ra vụ bắt cóc con tin lần này, Trần Vũ Phi từng gây ra mấy vụ án khác, điều này phù hợp với đặc điểm tái phạm. Thế còn tội phạm ngẫu phát thì sao?”

Sinh viên im lặng.

Cố Dao yên lặng nhìn từng gương mặt nghiêm túc phía dưới, trong lòng lại nghĩ: Trong số hơn 50 người này, theo xác suất mà nói, trong tương lai có thể sẽ xuất hiện vài kẻ phạm tội với mức độ khác nhau.

Một sinh viên trả lời: “Tội phạm ngẫu phát còn gọi là tội phạm cơ hội, trước khi gây án thường không có động cơ rõ ràng, mức độ ác ý chủ quan không mạnh, cấu trúc tâm lý tội phạm cũng không ổn định. Em cho rằng Trần Vũ Phi không thuộc loại này.”

Cố Dao hỏi ngược lại: “Vậy hành vi tự sát của Trần Vũ Phi nên được định nghĩa thế nào?”

Cả lớp sững sờ, nhìn nhau rồi bắt đầu xôn xao.

“Tự sát cũng tính là phạm pháp sao?”

Cố Dao lại chuyển sang slide tiếp theo: “Ở một số quốc gia phương Tây có định nghĩa rõ ràng về ‘tội tự sát’, chỉ hành vi của người có đủ năng lực trách nhiệm, đạt độ tuổi chịu trách nhiệm mà cố ý hủy hoại bản thân. Trong luật thông thường ở Anh, tự sát từng được coi là một dạng tội giết người. Y học cổ điển cho rằng tự sát là biểu hiện của chứng điên loạn. Đến cận đại, người ta phát hiện ngoài điên loạn, trầm cảm cũng dẫn đến tự sát. Sang thế kỷ 18, 19, xã hội Anh mới bắt đầu khoan dung hơn với ‘người tự sát’. Sau đó, đa số quốc gia đã phi tội phạm hóa tự sát, đồng thời kêu gọi công chúng quan tâm đến sức khỏe tâm lý của những người có khuynh hướng này. Còn ở nước ta cũng có quy định tương tự, ví dụ như quyền sống là quyền cơ bản của công dân, công dân không có quyền tự sát.”

Rốt cuộc tự sát có phải tội phạm không?

Những thời đại khác nhau có những cách hiểu và giải thích khác nhau. Nếu là nước Anh trước thế kỷ 18 thì không nghi ngờ gì nữa, đó chính là những tập tục man rợ còn sót lại từ thời tiền Kitô giáo, thậm chí còn cho rằng thi thể của kẻ tự sát phải bị hủy hoại.

Nhưng nếu là trong tương lai, ví dụ thế kỷ 23 thì sao? Có lẽ khi ấy “tự sát” lại sẽ có một định nghĩa pháp luật hoàn toàn khác?

Cả lớp dần yên tĩnh.

Cố Dao nói: “Tại sao chúng ta thường nói việc tội phạm tự sát mang tính ngẫu nhiên và ngẫu phát nhất định? Hãy thử nghĩ xem, nếu Trần Vũ Phi không tìm được Lưu Vũ – người mắc chứng sợ độ cao nghiêm trọng để làm con tin, thì việc hắn dùng Lưu Vũ để uy hiếp có thành công không? Nếu Trần Vũ Phi không chọn kết thúc tính mạng vì tình huống bất ngờ lúc đó thì hiện tại hắn đang ngồi tù, hoặc được điều trị trong bệnh viện tâm thần rồi. Thật ra bản chất của tội phạm có thể rất đa dạng và luôn thay đổi, tuyệt đối không thể dùng một cách phân loại duy nhất để nghiên cứu, như vậy sẽ tự đưa mình vào ngõ cụt ngay từ giai đoạn lý luận.”

Sinh viên mỗi người một vẻ, nhanh chóng thì thầm bàn tán, cho đến khi có người giơ tay nói: “Cô giáo Cố, cư dân mạng đều mắng Trần Vũ Phi, nhưng sau khi bọn em đọc tin tức về sự việc lại thấy hắn cũng khá đáng thương…”

Cố Dao nhướn mày, hai tay chống lên bục giảng: “Ồ? Nói thử xem?”

“Nếu mọi người chú ý đến những gì hắn đã trải qua từ trước, thật ra có thể tránh được, ít nhất cũng không đến mức nghiêm trọng như bây giờ, lại còn khiến nhiều người chết… Thậm chí sau đó còn bị truyền thông đem ra khai thác thêm lần nữa.”

Cố Dao khẽ cười: “Các em đồng cảm với hắn à?”

Có người nói: “Thật ra hắn cũng là nạn nhân mà.”

Có người phản bác: “Loại người này thì có gì đáng thương chứ, hắn chỉ biết áp đặt nỗi đau của mình lên người khác mà thôi.”

Có người thở dài: “Haiz, đây chính là bi kịch của xã hội.”

Lại có người nói: “Thôi đi, bây giờ xã hội đã tiến bộ nhiều rồi. Cậu xem này, hiện nay tâm lý học tội phạm đã được đề cao, tỉ lệ tội phạm ở nước ta được công nhận là thấp nhất thế giới đấy. Xác suất này không thể về số không được đâu.”

Chờ sinh viên bày tỏ xong, Cố Dao lại hỏi: “Vậy các em có đồng tình với những nạn nhân trong sự kiện Trần Vũ Phi không?”

Lần này ý kiến khá thống nhất. Phần lớn đều cho rằng những nạn nhân ấy là những sinh mệnh, không ai có quyền tước đoạt chúng. Cho dù họ quả thực chưa làm tròn vai trò của một người mẹ, thì cũng không nên bị phán xét bằng hình thức tư pháp phi chính thức như thế.

Cho đến khi có sinh viên hỏi ngược lại một câu: “Cô giáo Cố, vậy cô nghĩ sao?”

Cố Dao đảo mắt nhìn quanh lớp một lần nữa, vẻ mặt vô cùng bình thản.

“Đây chính là kiến thức trọng điểm đầu tiên tôi muốn nói cho các em trong hôm nay. Nó không được ghi trong bất kỳ giáo trình nào, nhưng lại là nguyên tắc mà những người trong ngành buộc phải tuân theo: Dù là kẻ gây hại hay nạn nhân, các em có thể bày tỏ suy nghĩ và nêu ra quan điểm của mình, thoải mái dùng sự đồng cảm và lòng quan tâm xã hội khi đứng ở góc độ công chúng. Nhưng nếu một ngày nào đó, người đứng trên sân thượng đàm phán lại là một trong các em, hoặc sau này các em có cơ hội làm tham vấn tâm lý cho Trần Vũ Phi hay những tội phạm khác thì xin hãy nhớ kỹ: Lòng thương hại chính là hòn đá cản trở phán đoán chuyên môn của các em. Bị cảm xúc thương hại dẫn dắt mà đưa ra phán đoán sai lầm chỉ khiến các em trở thành đồng phạm của bi kịch này thôi.”

Ngoài cửa sổ vang lên một tiếng nổ lớn, chớp giật sấm rền, mưa to như trút.

Buổi học chiều của Cố Dao kết thúc, có sinh viên chạy lên bục đặt câu hỏi, có sinh viên đội mưa chạy về ký túc xá, cũng có sinh viên sang phòng học khác để tự học.

10 phút sau, sinh viên đều đã đi hết, chỉ còn lại Cố Dao.

Trong lúc cô đang thu dọn giáo án thì chiếc điện thoại đặt bên cạnh sáng lên.

Cô cầm lên xem, hơi mỉm cười – là tin nhắn của Chúc Thịnh Tây: [Anh đã gặp cô trợ lý luật sư đó rồi, cô ta đã đồng ý chấp nhận nhóm luật sư mà chúng ta và văn phòng luật sư cung cấp.]

Cố Dao thở phào một hơi, cuối cùng cũng có một tin tốt: [Vậy thì sắp tới sẽ là một trận chiến đầy cam go rồi.]

Chúc Thịnh Tây: [Đừng lo, anh sẽ xử lý ổn thỏa.]

Cố Dao gập điện thoại lại, cầm giáo án chuẩn bị rời khỏi lớp. Trước khi đi, cô còn kiểm tra lại thiết bị trình chiếu một lượt. Thiết bị đã tắt, cửa tự động của hộp thiết bị cũng đã đóng.

Thế nhưng khi Cố Dao vừa bước đến cửa, chiếc máy chiếu treo trên trần bỗng chớp hai lần. Vừa vô tình liếc qua cô đã phải quay đầu lại ngay.

Lần này, đèn tín hiệu trên thiết bị không chỉ chớp mà còn chuyển từ màu đỏ sang màu xanh lục.

Cố Dao quay lại bục giảng, định kiểm tra thêm một lần nữa. Nào ngờ, cô vừa đưa tay lên thì cửa tự động của hộp thiết bị thông minh đã tự động mở ra…